Nửa thế kỷ nhìn lại, hành trình 50 năm của Nhà hát Ca Kịch Cải Lương Trần Hữu Trang (nay là Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang) chính là cuốn sử thư sống động ghi dấu sự thăng trầm, tiếp nối và vươn mình của Cải lương Thành phố Hồ Chí Minh.

Đầu tiên, phải nhớ đến dấu mốc lịch sử - Nhà hát Cải Lương Trần Hữu Trang được thành lập ngày 15 tháng 9 năm 1976. Khi Nhà hát Ca kịch Cải lương Trần Hữu Trang chính thức ra đời không đơn thuần là một quyết định hành chính về việc thành lập một đơn vị nghệ thuật công lập.

Đó là một cột mốc nghệ thuật đáng ghi nhớ và tự hào, một cuộc tái hợp mang tính định mệnh của ba dòng chảy nghệ thuật đang chịu sự phân tách bởi thực tế. Sự hội tụ của "ba dòng nghệ thuật Cải Lương" đã giải quyết triệt để bài toán về tính hàn lâm và tính bản địa cho sân khấu Cải lương Nam Bộ thời kỳ mới.

3 cây chụm lại nên hòn núi cao

Đoàn Cải lương Giải phóng là trụ cột về tính tư tưởng và hào khí thời đại

Nghệ thuật nói chung và Cải Lương nói riêng không thể nào tách rời khỏi vận mệnh dân tộc. Bên cạnh đó, với sứ mệnh phụng sự văn hóa dân tộc là điều gốc rễ, là điều đáng tự hào.

Các văn nghệ sĩ - chiến sĩ trở về từ chiến khu (như NSND Huỳnh Nga, Ngô Yến, tác giả Ngô Hồng Khanh...) mang theo vốn sống thực tiễn khốc liệt, hơi thở của cuộc chiến đấu sinh tử và quan điểm nghệ thuật vị nhân sinh.

Nhập vào Nhà hát dòng máu thanh niên sục sôi, giúp sân khấu thoát khỏi xu hướng thương mại hóa đơn thuần, đưa các đề tài lịch sử, đấu tranh giai cấp và lòng yêu nước lên tầm cao mới về mặt ý thức hệ.

Đoàn Cải lương Nam Bộ (Tập kết) là trụ cột về tính hàn lâm và chuẩn mực hệ thống

• Bản chất lý luận: Tính tự phát của sân khấu dân gian cần được hệ thống hóa bằng lý luận. Lực lượng nghệ sĩ, quy tụ những tên tuổi được đào tạo bài bản tại miền Bắc hoặc kinh qua môi trường nghệ thuật quy chuẩn, đã mang về tư duy dàn dựng hiện đại.

• Giá trị đóng góp: Định hình phương pháp diễn xuất tâm lý nhân vật bài bản, tư duy đạo diễn có hệ thống (quy định về thiết kế mỹ thuật sân khấu, phối khí âm nhạc dàn nhạc dân tộc kết hợp tây phương) và phương pháp quản lý nghệ thuật chuyên nghiệp. Đây chính là "bộ khung hàn lâm" giúp Cải lương tiến gần hơn với tiêu chuẩn của kịch nghệ thế giới.

• Lực lượng Nghệ sĩ Tại chỗ (Sài Gòn – Gia Định) — Trụ cột về Tính Bản Địa và Nhịp Đập Công Chúng

  • Bản chất lý luận: Sân khấu sống bằng hơi thở của khán giả. Lực lượng tại chỗ đại diện cho trình độ ca ngâm đạt đến độ chín muồi, kỹ thuật diễn xuất sắc bén, sự linh hoạt nhạy bén với thị hiếu và sức hút ngôi sao (star power) đã được khẳng định.

  • Giá trị đóng góp: Giữ trọn "hồn cốt" Nam Bộ, đảm bảo tính truyền cảm tự nhiên của câu vọng cổ, làn điệu dân ca và nhịp điệu sân khấu đặc trưng. Họ chính là chiếc cầu nối tâm lý, giúp công chúng đô thị phía Nam đón nhận mô hình nhà hát mới một cách tự nhiên và nồng nhiệt nhất.